آموزش فقه و حقوق اسلامی
علمی، فقهی و حقوقی 
قالب وبلاگ

کلاهبرداری

با توجه به ماده 1 ق.تشدید ... کلاهبرداری آن است که کسی با توسل به وسایل متقلبانه دیگران را فریب دهد و در نتیجه اموال آنان را تحصیل کند.

شرایط تحقق جرم کلاهبرداری

الف) به کار بردن وسیله متقلبانه.

یعنی کلاهبرداری جرمی است که وسیله در آن موضوعیت دارد؛ بر خلاف جرایمی مثل قتل که وسیله در آن موضوعیت ندارد. وسیله در کلاهبرداری حتماً باید متقلبانه باشد. در ماده ا ق. تشدید ... گفته: (هركس از راه حيله و تقلب)

وسایل متقلبانه عبارتند از:

1. وجود شركتها يا تجارتخانه‌ها يا كارخانه‌ها يا موسسات موهوم؛ 2. داشتن اموال واهی؛ 3. داشتن اختیارات واهی؛ 4. امیدوار کردن به امور غیر واقع؛ 5. ترساندن از حوادث و پيشامدهاي غيرواقع؛ 6. اختيار كردن اسم يا عنوان مجعول.

مثال: فردی منزلش را با قول­نامه عادی می­فروشد و سند آن را که در اختیار خودش است به دیگری می­دهد و از او مبلغی می­گیرد در حالی که از اول قصد برگرداندن پول او را نداشته و او را با داشتن اموال واهی فریب داده.

بنابراین از عبارت صدر ماده (هركس از راه حيله و تقلب) و ذکر وسایل مختلف در ماده و از ذیل ماده که گفته (يا وسايل تقلبي ديگر) فهمیده می­شود که وسیله در کلاهبرداری موضوعیت دارد.

قانون­گذار ابتدا با عنوان (هركس از راه حيله و تقلب) قاعده را ذکر کرده و بعد برخی از مصادیق وسایل متقلبانه را ذکر کرده است.

نتیجه عملی این شرط این است که اگر وسیله، متقلبانه نباشد و مانور متقلبانه در کار نباشد، کلاهبرداری نیست.

مثال: شاکی از دیگری شکایت کرده که با چرب­زبانی و لفّاظی اموالی را از من گرفته، این فرض کلاهبرداری نیست. شاکی از (ب) شکایت کرده مبنی بر اینکه منزلی که به من فروخته در طرح شهرداری بوده و این مطلب را به من نگفته است، این مورد هم کلاهبرداری نیست؛ چون در کلاهبرداری انجام فعل مثبت مادی ضرورت دارد.

پس متفرع بر شرط اول این است که صرف وعده و وعید بدون انجام مانور متقلبانه و یا عدم ذکر عیوب مبیع، کلاهبرداری نیست. از این شرط نتیجه گرفته می­شود که برای تحقق کلاهبرداری انجام فعل مثبت مادی لازم است.

وجود شرکت­ها و تجارت­خانه­های موهوم مثل اینکه فردی به قصد بردن اموال دیگران محلی را اجاره کند و تجهیزات یک شرکت را درون آن محل قرار دهد هر چند شرکت مربوطه را هم ثبت کرده باشد که این فرض کلاهبرداری است چون ادعاهایی که داشته عملی نکرده است.

صِرف دادنِ چک جعلی به دیگری کلاهبرداری است؛ چون توسل به وسیله متقلبانه است و وسایل ذکر شده در ماده 1 ق. تشدید ... تمثیلی است. (يا وسايل تقلبي ديگر)

داشتن اختیارات واهی این است که با انجام مانور متقلبانه خود را دارای اختیارات واهی نشان می­دهد در حالی که آن اختیارات را ندارد و مال طرف را می­گیرد.

هر مصداقی که شرایط کلاهبرداری را نداشته باشد و مال دیگری از طریق نامشروع تحصیل شده باشد مشمول عنوان تحصیلِ مال از طریق نامشروع است.

از حوادث غیرواقعی بترساند مثل اینکه صاحب منزلی را با نشان دادن نقشهِ شهرداری بترساند که منزلش در طرح شهرداری است و منزل او را با نصف قیمت بخرد.

مثال: خودروری خود را بیمه سرقت می­کند و با مانور متقلبانه وانمود می­کند که خودروش سرقت شده و از بیمه پول می­گیرد که مشمول کلاهیرداری است.

در استفاده از اسناد جعلی برای کلاهبرداری تفاوتی نمی­کند که اصل سند جعلی باشد یا در سند اصیل جعل واقع شده باشد.

ب) اغفال و فریب.

به این معنی که طرف مقابل باید فریب بخورد و اغفال شود؛ وگرنه جرم تام تحقق نیافته است و در حد شروع به جرم است (فريب دهد). از این شرط استفاده می­شود که طرف مقابلِ کلاهبردار باید انسان باشد.

اگر کسی سکه تقلبی داخل دستگاه بیاندازد و مالی به دست آورد، کلاهبرداری نیست؛ زیرا، اولاً چون فریب و اغفال در کار نیست و ثانیاً در ماده آمده است (مردم را).

کلمه مردم از باب تغلیب است و طرف کلاهبرداری می­تواند شخص حقوقی هم باشد؛ زیرا در کلاهبرداری از اشخاصِ حقوقی هم این فرد حقیقی است که فریب می­خورد.

نکته: کلاهبرداری از طریق استفاده از سند مجعول، تعدد معنوی است و مشمول مجازات اشد می­شود.

سؤال: آیا لازم است بین مال­باخته و فریب خورده وحدت باشد. به عبارت دیگر آیا لازم است که مالِ همان فردی را که فریب داده ببرد؟

مثال: فردی کارمند بانک را با استفاده از چک مجعول فریب می­دهد و از حساب صاحب چک پول می­گیرد.

دو نظر است: نظر اول: کلاهبرداری می­باشد؛ چون قانون گفته است (هركس از راه حيله و تقلب مردم را به ... ‌فريب دهد) اعم از اینکه خودش اغفال شود یا دیگری اغفال شود و مال او را بدهد و همچنین در مثال مذکور کارمند بانک نماینده صاحب مال است.

نظر دوم: ظاهر ماده نشان می­دهد که مال باخته باید همان اغفال شده باشد و تفسیر مضیق به نفع متهم هم مؤید این نظر است.

ج) تعلق مال به دیگری.

د) تحصیل مال. کلاهبرداری جرم مقید به بردن مال است و اگر مال تحصیل نشد در حد شروع به جرم است.

سؤال: اگر فردی دیگری را فریب دهد و از او چک بگیرد آیا جرم تام واقع شده است؟

جواب: خیر؛ زیرا قانون­گذار بعد از ذکر اسناد گفته (از این راه مال دیگری را ببرد)؛ پس گرفتن سند را کافی ندانسته است.

سؤال: اگر با اغفال، چک را بگیرد و در بازار خرج کند آیا جرم تام واقع شده است؟

جواب: خیر؛ زیرا بردن مال در نتیجه اغفال نبوده است؛ بنابراین گرفتن چک از راه فریب، شروع به کلاهبرداری است و جرم کلاهبرداری در همین مرحله قطع شده است و بقیه اقدامات تحصیل مال از طریق نامشروع است.

تذکر: مدارکی که وجود آنها در پرونده می­تواند منبع تحقیق و ردیابی متهم باشد عبارتند از:

1. چک. دستور داده می­شود که کپی کارت شناسایی صاحب حساب و آدرس او از بانک اخذ می­شود. 2. کپی شناسنامه و کارت ملی. که از ثبت احوال استعلام می­شود که آیا آدرس از صاحب کپی وجود دارد یا خیر؟ 3. پروانه کسب. که از اتحادیه استعلام می­شود. 4. شماره تلفن.

نمونه دستورات در شکایت کلاهبرداری از فرد ناشناس که از مغازه خرید کرده و کلاهبرداری کرده است:

پرونده به اداره آگاهی ارسال می­گردد تا:

1. اظهارات شاکی به نحو دقیق­تری اخذ و دلایل وی اخذ شود و چنانچه فاکتوری ارائه شده رونوشت آن ضمیمه گردد؛ 2. در صورتی که افرادی شاهد ماجرا بوده­اند معرفی و اظهاراتشان اخذ گردد؛ 3. اصل فیش جعلی از شاکی اخذ و ضمیمه پرونده شود؛ 4. رونوشت فیش واریزی از بانک اخذ و ضمیمه پرونده گردد؛ 5. آلبوم عکس­های سابقه­داران به رؤیت شاکی برسد و در صورت شناسایی، نامبرده جلب و ...؛ 6. در صورتی که شاکی قادر به چهره­نگاری است نسبت به آن اقدام گردد؛ 7. با توجه به تاریخ واریز فیش، سی­دی دوربین­های مدار بسته در آن روز به رؤیت شاکی برسد و چنانچه موردِ شناسایی شاکی قرار گرفت تصاویر آن ضمیمه پرونده گردد؛ 8. چنانچه عکس­های گرفته شده معرف حضور آن مرجع باشد رأساً جلب گردد؛ 9. با همکاری شاکی از کسبه محل تحقیق شود و چنانچه از کسبه محل فردی شماره پلاک خودروی متهم را برداشته است از معاونت راهور در خصوص هویت و آدرس مالک استعلام گردد.

در صورتی که پس از تحقیقات به نتیجه­ای نرسیم با توجه به جعلی بودن اسمِ روی فیش واریزی، به همان نام قرار منع تعقیب صادر و پرونده از آمار کسر و بدل آن در آگاهی مفتوح می­ماند.

[ شنبه نوزدهم اسفند 1391 ] [ 20:43 ] [ قادر احمدی ]
.: Weblog Themes By Pichak :.

درباره وبلاگ

قادراحمدی
دانشجوی دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی
و مدرس دانشگاه و قاضی دادگستری
امکانات وب