تفاوتهای قسامه در قتل با قسامه در جراحات
تفاوتهای قسامه در قتل با قسامه در جراحات
1. از حیث نصاب قسامه: نصاب قسامه در قتل به استناد ماده 248 پنجاه قسم میباشد ولی نصاب قسامه در باب جراحات در ماده 254 بیان شده است.
2. از حیث قصاص: در باب قتل، با قسامه قصاص ثابت میشود؛ اما در باب جراحات، با قسامه قصاص ثابت نمیشود و فقط دیه ثابت میشود.
3. از حیث تکرار سوگند: در باب جرح، مدعی جرح مستنداً به تبصره 1 ماده 254 میتواند قسم را تکرار کند ولی در باب قتل، مدعی قتل نمیتواند قسم را تکرار کند (به خلافِ مدعیعلیه میتواند قسم را تکرار کند) مستفاد از تبصره 2و 3 ماده 248
4. در باب جرح حتماً باید یکی از قسم خورندگان خود مجنیعلیه باشد (زیرا خودش بهتر از دیگران بر مسأله آگاه است)؛ اما در باب قتل مطابق تبصره 1 ماده 248 الزامی درکار نیست.
5. در باب قتل نصاب قسامه بین قتل عمدی و قتل غیرعمدی تفاوت دارد؛ اما در باب جرح چه عمدی و چه غیرعمدی نصاب یکسان است و تفاوتی وجود ندارد.
قسامه و جنبه عمومی جرم
این سؤال این است که اگر گفتیم با قسامه جنبه عمومی ثابت نمیشود، اگر شاکی رضایت بدهد پرونده با قرار موقوفی تعقیب بسته میشود و نیازی به تحقیق در مورد اینکه آیا اخلال در نظمی شده یا نشده وجود ندارد.
جواب: در مورد این سؤال دو دیدگاه علمی وجود دارد:
نظر اول: جنبه عمومی ثابت میشود به دو دلیل: 1. نظریه اداره حقوقی شماره 4095/7 مورخ 28/9/78 « در ماده 614 ق.م ا تفاوتی بین اینکه جرم با قسامه ثابت شود یا با دلیل دیگر مقرر نشده و حکم موضوع به طور مطلق بیان شده بنابراین هرگاه جرح عمدی با قسامه ثابت شود، چنانچه به نظر قاضیِ رسیدگی کننده عمل متهم موجب اخلال در نظم یا بیم تجری باشد، اعمال ماده مذکور بلامانع است.»
اشکال به نظریه: در نظریه تمسک به اطلاق شده است و این در حالی است که در صورتی ما میتوانیم به اطلاق تمسک کنیم که مقدمات حکمت فراهم باشد و یکی از مقدمات حکمت، در مقام بیان بودن است و ماده 614 صِرفاً در مقام بیان حکمِ موضوع است و از این حیث که این موضوعات با چه چیزی ثابت شوند، در مقام بیان نمیباشد.
2. با توجه به ماده 231 ق.م ا قسامه، طریق اثبات اصل جرم است و وقتی اصل جرم ثابت شد آثار مترتب بر جرم نیز ثابت میشود. (چه جنبه خصوصی و چه جنبه عمومی)
نظر دوم: (نظر أقوی) جنبه عمومی ثابت نمیشود به سه دلیل: 1. از کلمه فقط در صدر ماده 254 ق.م ا استفاده میشود که در قسامه فقط جنبه خصوصی و دیه ثابت میشود.
اشکال به دلیل اول: کلمه فقط تأکید بر این است که قصاص ثابت نمیشود و ناظر به این جنبه عمومی نمیباشد.
2. وقتی با قسامه، قصاص که جنبه خصوصی دارد ثابت نمیشود لذا به طریق اولی جنبه عمومی ثابت نخواهد شد.
3. فلسفه تشریع قسامه برای جلوگیری از به هدر رفتن خون مسلمان بوده است و این فلسفه به حسب مورد با قصاص و دیه تأمین میشود و نیازی به اعمال مجازات علیحده نمیباشد. (جنبه عمومی)
سؤال: اگر (الف) ادعا کند که آقای (ب) من را با چاقو زده است و دلیلش گواهی پزشکی قانونی و یک نفر شاهد باشد (دلایل ظنی) و متهم نیز در دفاع بگوید که درست است که من (الف) را زدهام ولی با چاقو نزدهام.
حال که دلایل ظنی بر اینکه جرح با چاقو بوده است داریم آیا میتوانیم پرونده را برای اجرای قسامه به دادگاه بفرستیم؟ و اگر فرستادیم آیا دادگاه میتواند به استناد قسامه به جرح با چاقو رأی بدهد یا خیر؟
جواب: خیر نمیتوانیم؛ زیرا ماده 239 قسامه را طریق اثبات برای اصل جرح و نوع آن قرار داده است و اینکه وسیله جرح چه بوده است را نمیتوانیم با قسامه ثابت نماییم و در فرض سؤال متهم اصل جرح را قبول دارد و مسأله ظنی نبوده و موضوع اجرای قسامه نخواهد بود؛ زیرا تردید در آلت جرح است نه اصل جرح و آلت جرح با قسامه ثابت نمیشود؛ زیرا اگر با قسامه بتوانیم آلت جرح را ثابت نمائیم در سایر جرایم مثل خیانت در امانت و کلاهبرداری نیز اگر دلایل ظنی وجود داشت میتوان برای اثبات آنها قسم خورد.